Kentel yezhadur

N.B.: Pa vez ur steredennig, evel houmañ « skouer* », stag ouzh ur ger e talvez e c'heller adkavout ar ger-mañ er c'heriaoueg e fin ar gentelig.

I. Rummadoù

E brezhoneg e tiforc'her ar verboù* reizh*, amreizh* ha direizh*. N'eus ket tu o anavezout doc'h o anv-verb* hepken.

I.1. Verboù reizh

I.1.1. Termenadur berr

Ar verboù reizh a zo… reizh ! Ar pezh a dalvez e heuliont atav ar memes mont en-dro evit bezañ displeget, evit-se eo e vezont anvet verboù reizh.

A-benn displeg ur verb reizh, kemerit an anv-verb, tennit an dibenn* - mar eus unan, rak ne vez ket bepred - oc'hpennit dibenn-verb an amzer hag ar gour* a blij deoc'h ha setu !

Sk. Debr → U*1, amzer-vremañ* : debran

Sk. Kemer → U1, amzer-vremañ : kemeran

I.1.2. Traoù oc'hpenn da c'hoût war ar verboù reizh

a. Ar verboù nevez hag a zeu war-wel en holl yezhoù a vez displeget peurvuiañ gant sistem ar verboù reizh.

b. Techet e vez ar vugale da reizhekaat ar verboù, en un doare naturel, pa vez desket ganto komz. An dud a zesk ur yezh nevez a zo techet d'en ober ivez.

c'h. Ez-naturel e c'heller gwelet sistemoù reizhekaat o tont war-wel eus ar verboù direizh pa vez re luziet ar sistem direizh da zisplegañ ar verboù-se.

I.2. Verboù amreizh

Ar verboù amreizh a zo « hanter » reizh. Da lâret eo, eo direizh o fennrann ha reizh o dibennoù (àr-bouez unanig bennak).

Sk. Sevel → ar bennrann « sav » → Savan (ar memes pennrann* evit an holl gourioù, holl amzerioù, anv-gwan-verb*, doare gourc'hemenn* met direizh eo peogwir n'eus ket tu en divinout diàr an anv-verb)

Sk. Verb « donet » e GW, verb « dont » e KLT. Implijet e vo ar bennrann « da- » e GW hag ar bennrann « deu- » e KLT. Ar peurrest a zo reizh-tre !

Sk. Verboù e « -a » pe « -aat ». Tu zo o displegiñ èl verboù reizh diàr ar bennrann « -a » pe èl verboù amreizh. En displegadur* amreizh n'implijer ar bennrann « -a » nemet er stumm U2 amzer-vremañ, U2 stumm gourc'hemenn, anv-gwan-verb, a-wezhadoù U3 amzer-da-zonet. Er gourioù all e implijer ar bennrann hep « -a ».

Sk. Verboù e « -liiñ/-liañ » ; « -niiñ/-niañ » ; « -ial », « -iat », «-iout», « -iiñ », « -iañ » (hep « -liiñ », « -liañ », « -niiñ », « -niañ ») a zo amreizh e KLT, reizh e GW. En displegadur amreizh, e implijer ar bennrann reizh (kuzuli-, koani-, sturi-) dirak an dibennoù a grog get ur vogalenn zo dishañval doc'h « -i ». Ar bennrann azasaet (kuzuilh-, koagn-, stur-) a implijer dirak an dibennoù a grog get « -i » pa ne vez dibenn ebet (U3 amzer-vremañ, U2 stumm gourc'hemenn).

 

I.3. Verboù direizh

Ar verboù direizh a zo dishañval a-walc'h, muioc'h a nemedennoù enne. Neoazh e vo kavet bepred ar memes poell : achu a ray U1 get « -n », L*1 get « -mp », L2 get « -t » pe « -c'h », L3* get « -nt », savet e vo an anv-gwan-verb get « -et », dibenn « -it » evit an doare gourc'hemenn L2, h.a.

N'eus nemet pevar verb direizh, ar verboù skoazell* en o mesk :

II. Adstummoù* an anv-verb

Ar pezh a c'hell bout souezhus e brezhoneg zo kaout meur a zoare da skriv un anv-verb :

  • Verboù get an dibenn « -añ » e KLT a vez skrivet « -iñ » e GW (sk. kanañ > kaniñ), met verboù get an dibenn « -iñ » e KLT a vez skrivet « -iñ » e GW ivez (sk. debriñ) ;

  • Verboù get an dibenn « -out » e KLT a vez skrivet peurliesañ « -et » e GW (sk. degouezhout> degouezhet) ;

  • Verboù get an dibenn « -eiñ » pe « -eriñ » e KLT a vez skrivet « -oiñ » pe « -oriñ » e GW (sk. roiñ, digoriñ) ;

  • En ur memes rannyezh e c'heller kaout meur a stumm (sk. kanal ha kan).

II. Dibennoù an anv-verb

Renket ag ar re stankañ d'ar re dibaotañ:

« -iñ »/« -añ » (2/3 ag ar verboù !)

« -aat »

« -at »

« -a »

« -iiñ », « -iañ »

« -al »

dibennoù arall pe dibenn erbet

« -out »

« -niiñ », « -niiañ »

« -liiñ », « -liañ »

« -el »

« -iat »

« -ial »

« -et »

« -iout »

« -in »

IV. Geriaoueg

Ar c'heriaoueg a c'heller kavout dindan 'zo renket dre urzh al lizherennoù*. Renket e vez neuze ar c'heriaoueg dre ar brezhoneg d'ar yezh all.

Adstumm : variante

Amreizh : semi-régulier

Amzer-vremañ : présent

Anv-gwan-verb : participe passé

Anv-verb : infinitif

Dibenn : terminaison

Direizh : irrégulier

Displegadur : conjugaison

Doare gourc'hemenn : impératif

Gour : personne

L, Liester : pluriel

L3, Liester, trivet gour : troisième personne du pluriel

Pennrann : radical

Reizh : régulier

U, Unander : singulier

U1, Unander, kentañ gour : première personne du singulier

Urzh al lizherennoù : ordre alphabétique

Verb : verbe

Verb skoazell : auxiliaire